รังแคคือขุยผิวหนังที่หลุดลอกจากหนังศีรษะจนมองเห็นได้ อาจติดบริเวณโคนผม เส้นผม หรือร่วงลงบนเสื้อ และอาจมีอาการคันร่วมด้วย การดูแลเริ่มจากเลือกแชมพูให้เหมาะ ใช้ตามฉลาก และสังเกตว่าขุยกับอาการคันลดลงหรือไม่ หากมีผื่นอักเสบชัดเจนหรือผมร่วงเป็นหย่อม ควรตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม เพราะหนังศีรษะลอกไม่ได้เกิดจากรังแคเสมอไป.

รังแคกับเซ็บเดิร์มเกี่ยวข้องกันอย่างไร?

รังแคมักถือเป็นรูปแบบอ่อนของภาวะในกลุ่ม ผิวหนังอักเสบเซ็บเดิร์ม หรือ seborrhoeic dermatitis บนหนังศีรษะ โดยมีขุยและอาจคัน แต่ไม่มีการอักเสบที่มองเห็นชัด

เมื่ออักเสบมากขึ้น อาจมีผื่น ขุยมัน และอาการบริเวณคิ้ว ข้างจมูก หรือหลังหูร่วมด้วย ผื่นอาจเห็นเป็นสีแดง หรือมีสีอ่อนหรือเข้มกว่าผิวโดยรอบตามสีผิวของแต่ละคน.

 

 

หนังศีรษะลอกทุกแบบเป็นรังแคหรือไม่?

ไม่ใช่ทุกกรณี โรคหลายชนิดทำให้หนังศีรษะลอกคล้ายกัน ตารางนี้ใช้สังเกตเบื้องต้น ไม่ใช้วินิจฉัยด้วยตนเอง

อาการเหล่านี้ทับซ้อนกันได้ หากไม่แน่ใจ โดยเฉพาะเมื่อมีผมร่วงหรือการอักเสบ ควรให้แพทย์ตรวจหนังศีรษะ.

 

 

วิธีเลือกแชมพูขจัดรังแค

เริ่มจากดู สารออกฤทธิ์ ข้อบ่งใช้ และวิธีใช้บนฉลาก ความเย็นหรือกลิ่นหอมหลังสระไม่ได้บอกว่าผลิตภัณฑ์ควบคุมรังแคได้ดีเพียงใด

สารเหล่านี้เป็นทางเลือกในการดูแลรังแค แต่ความเหมาะสมขึ้นกับสูตร สภาพหนังศีรษะ และการทนต่อผลิตภัณฑ์ หากไม่แน่ใจควรให้เภสัชกรช่วยเลือก.

 

 

หลักฐานสนับสนุนแชมพูยามากน้อยเพียงใด?

การทบทวนอย่างเป็นระบบของ Cochrane ปี 2015 ซึ่งรวม 51 การศึกษาและผู้เข้าร่วม 9,052 คน พบว่า ketoconazole และ ciclopirox มีประสิทธิผลเหนือยาหลอกสำหรับ seborrhoeic dermatitis อย่างไรก็ตาม งานส่วนใหญ่ติดตามระยะสั้น และคุณภาพหลักฐานแตกต่างกัน จึงไม่ควรนำผลไปสรุปว่าแชมพูทุกสูตรให้ผลเท่ากัน หรือรักษารังแคได้ถาวร.

 

ใช้แชมพูขจัดรังแคอย่างไรให้เหมาะสม?

คำแนะนำส่วนนี้มุ่งสำหรับผู้ใหญ่ เด็กไม่ควรใช้แชมพูยาตามแนวทางของผู้ใหญ่โดยอัตโนมัติ โดยเฉพาะทารกที่มีสะเก็ดบนหนังศีรษะ ควรเลือกวิธีดูแลตามอายุ ผู้ที่เคยแพ้ตัวยาหรือส่วนประกอบต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้.

1. ให้แชมพูสัมผัสหนังศีรษะ

ลงแชมพูบริเวณหนังศีรษะตามฉลาก นวดเบา ๆ ด้วยปลายนิ้ว ไม่ใช้เล็บเกาหรือขัดสะเก็ดแรง ๆ เพราะอาจเพิ่มการระคายเคืองและทำให้เกิดแผล.

2. ทิ้งไว้ตามเวลาของผลิตภัณฑ์

แชมพูแต่ละสูตรอาจกำหนดเวลาต่างกัน จึงไม่ควรใช้เวลาเดียวกันกับทุกผลิตภัณฑ์ หลีกเลี่ยงการเข้าตา หากเข้าตาให้ล้างด้วยน้ำสะอาด.

3. ใช้ตามความถี่ที่กำหนด

ตัวอย่างแนวทางของ NHS สำหรับแชมพู ketoconazole คือ ใช้สัปดาห์ละ 2 ครั้ง นาน 2–4 สัปดาห์ โดยทิ้งไว้ 3–5 นาทีก่อนล้างออก หลังควบคุมอาการได้ อาจใช้ทุก 1–2 สัปดาห์เพื่อช่วยลดการกลับเป็นซ้ำ.

แนวทางนี้เป็นตัวอย่าง ไม่ใช่วิธีใช้สำหรับทุกผลิตภัณฑ์ในประเทศไทย ต้องตรวจความเข้มข้น ข้อบ่งใช้ อายุที่ใช้ได้ และคำแนะนำบนฉลากจริง หากไม่ตรงกันให้สอบถามเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนปรับวิธีใช้

4. ปรับการสระให้เหมาะกับเส้นผม

ความถี่การสระทั่วไปกับความถี่การใช้แชมพูยาอาจต่างกัน ผู้ที่หนังศีรษะมันกับผู้ที่ผมแห้งหรือหยิกอาจต้องดูแลต่างกัน AAD แนะนำให้ผู้มีผมหยิกหรือขดลงแชมพูขจัดรังแคเฉพาะหนังศีรษะ เพื่อลดผลทำให้เส้นผมแห้ง .

5. สังเกตการระคายเคือง

หากแสบ แดง คัน หรือระคายเคืองชัดเจน โดยเฉพาะเมื่ออาการรุนแรงขึ้น ให้หยุดใช้ ล้างผลิตภัณฑ์ออก และปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนใช้ต่อ

หากมีริมฝีปาก ลิ้น หรือคอบวม หรือหายใจลำบาก ให้รับการรักษาฉุกเฉินทันที อาการแพ้รุนแรงจาก ketoconazole พบได้น้อย แต่จำเป็นต้องรักษาอย่างเร่งด่วน

 

ทำไมใช้แชมพูแล้วรังแคยังไม่ลด?

ควรทบทวนว่าใช้ตรงหนังศีรษะ ทิ้งไว้ตามฉลาก และใช้สม่ำเสมอหรือไม่ หากใช้เหมาะสมแล้วยังไม่ดีขึ้น อาจต้องปรับการรักษาหรือตรวจหาสาเหตุอื่น

กรณีที่มีเซ็บเดิร์มอักเสบ แพทย์อาจพิจารณายาลดการอักเสบร่วมกับยาต้านเชื้อรา โดยเลือกตามตำแหน่งและความรุนแรง ไม่ควรซื้อยาสเตียรอยด์ใช้ต่อเนื่องเอง

เมื่อใดควรพบแพทย์?

การทดลองดูแลประมาณ 4 สัปดาห์เหมาะกับกรณีที่อาการไม่รุนแรง ควรพบแพทย์หาก:

• ใช้แชมพูขจัดรังแคอย่างเหมาะสมประมาณ 4 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น
• หนังศีรษะแดง บวม เจ็บ หรือคันมาก
• มีผื่นลอกบริเวณใบหน้าหรือส่วนอื่นของร่างกาย
• มีผมขาดหรือผมร่วงเป็นหย่อมร่วมกับขุย

หากมีอาการผิดปกติชัดเจน ไม่ต้องรอให้ครบ 4 สัปดาห์ เพราะอาจเป็นโรคที่ต้องใช้การรักษาต่างจากรังแคทั่วไป